Xưởng hàu ‘Ba không’ trong khu dân cư – Khi quy mô vượt tầm quản lý

Cận cảnh những "điểm nóng" sát vách nhà dân

Trong đợt kiểm tra liên ngành ngày 15 và 16/01/2026 vừa qua, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Ninh đã phơi bày một thực trạng nhức nhối tại phường Hà An (TX Quảng Yên) và xã Đầm Hà. Những xưởng sơ chế hàu với công suất "khủng" đang mọc lên như nấm ngay trong lòng các khu dân cư Thống Nhất 3, khu 8...

Tại đây, ranh giới giữa không gian sinh hoạt và khu sản xuất thực phẩm dường như bị xóa nhòa.

Tiếng ồn và mùi hôi: Tiếng vỏ hàu va đập, mùi tanh nồng đặc trưng bao trùm các con ngõ nhỏ.

Ô nhiễm tiềm ẩn: Nước thải rửa hàu chứa đầy tạp chất hữu cơ đổ thẳng ra cống dân sinh.

Phế phẩm khổng lồ: Hàng tấn vỏ hàu mỗi ngày nếu không được xử lý kịp thời sẽ trở thành "ổ" ruồi nhặng và mầm bệnh.

Điều đáng nói, dù quy mô sản xuất đã đạt ngưỡng công nghiệp, các cơ sở này vẫn hoạt động trong những nhà xưởng tạm bợ, dựng trên đất thổ cư, không hề có vành đai cách ly vệ sinh hay quy trình kiểm soát nhiễm chéo.

 Ô nhiễm tiềm ẩn

Nghịch lý “quy mô lớn” núp bóng “hộ nhỏ lẻ”

Một phép tính đơn giản: Với 300kg ruột hàu thành phẩm mỗi ngày, cơ sở cần huy động hàng chục nhân công và xử lý hàng tấn hàu nguyên liệu. Đây rõ ràng không còn là hoạt động "làm thêm lúc nông nhàn" của một hộ gia đình.

Góc nhìn pháp lý: Theo Nghị định 15/2018/NĐ-CP, chỉ những hộ sản xuất ban đầu cực kỳ nhỏ lẻ, không có địa điểm cố định mới được miễn Giấy chứng nhận đủ điều kiện ATTP. Việc các xưởng có địa điểm cố định, thuê mướn lao động và sản xuất quy mô lớn nhưng chỉ dùng một tờ "bản cam kết" nộp cho cấp xã là một sự lách luật rõ ràng.

 

Chính lỗ hổng trong việc phân loại đối tượng quản lý đã tạo ra một "vùng xám". Cấp chính quyền địa phương dường như đang quá "nhẹ tay" hoặc lúng túng khi đối mặt với các cơ sở này, dẫn đến tình trạng "phạt cho tồn tại" hoặc mặc nhiên coi đó là hộ kinh doanh nhỏ lẻ để giảm bớt thủ tục.

Tháo gỡ nút thắt, xử lý triệt để

Để giải quyết tình trạng các xưởng hàu tự phát, không thể chỉ dừng lại ở việc lập biên bản. Cần một lộ trình "Dừng để chuẩn hóa" với các giải pháp căn cơ sau:

1. Phân loại lại và "Định danh" đúng đối tượng

Cơ quan chức năng cần rà soát toàn bộ các cơ sở trên địa bàn. Cơ sở nào đạt sản lượng trên mức quy định (ví dụ trên 50kg/ngày) phải bắt buộc đăng ký hộ kinh doanh hoặc doanh nghiệp có điều kiện, chịu sự thẩm định nghiêm ngặt của Sở/Phòng Nông nghiệp thay vì chỉ cam kết tại cấp xã.

 

2. Kiên quyết tạm dừng để nâng cấp

Không thể đánh đổi sức khỏe cộng đồng lấy sinh kế ngắn hạn. Cần ra lệnh tạm dừng hoạt động đối với các xưởng chưa có Giấy chứng nhận ATTP và chưa có phương án xử lý môi trường đạt chuẩn.

Yêu cầu bắt buộc: Phải có khu vực rửa, đóng gói riêng biệt, hệ thống xử lý nước thải cục bộ và hợp đồng thu gom vỏ hàu đúng quy định.

3. Quy hoạch khu sơ chế tập trung

Về lâu dài, địa phương cần quy hoạch các cụm sơ chế thủy sản tập trung xa khu dân cư. Tại đây, Nhà nước hỗ trợ về hạ tầng điện, nước, xử lý rác thải chung. Điều này giúp người dân duy trì sinh kế bền vững, vừa giúp cơ quan chức năng dễ dàng quản lý chất lượng từ đầu vào đến đầu ra.

4. Truy xuất nguồn gốc và "Thẻ thông hành" thị trường

Cơ quan quản lý thị trường cần siết chặt đầu ra. Hàu ruột từ các xưởng không đủ điều kiện ATTP sẽ không được phép lưu thông tại các chợ đầu mối, siêu thị. Khi sản phẩm không có "thẻ thông hành", chủ xưởng buộc phải tự nâng cấp để tồn tại.

200–300kg hàu ruột mỗi ngày là một con số biết nói về tiềm năng kinh tế, nhưng cũng là lời cảnh báo về rủi ro dịch bệnh. Đã đến lúc Quảng Ninh cần mạnh tay xóa bỏ tư duy quản lý "cảm tính". Việc chuẩn hóa không phải là đóng cửa đường sống của người dân, mà là bảo vệ thương hiệu thủy sản địa phương và quyền được sống trong môi trường sạch của cộng đồng.

Song Hiệp